تبلیغات

تصنیف های خاطره انگیز استاد محمدرضا شجریان (بخش دوم)

به گزارش خبرنگار موسیقی ایرنا، استاد محمدرضا شجریان از جمله خوانندگان موسیقی ایرانی است که آلبوم های فراوانی را با صدای خویش ثبت و ضبط کرده است.
در این آلبوم های پر شمار، افزون بر آوازها و قطعه های سازی، تصنیف های بسیاری نیز وجود دارد که تعداد چشمگیری از آنها، جزو آهنگ های خاطره ساز موسیقی ایرانی به حساب می آید.
با دقت در نام آهنگسازان و تنظیم کنندگانِ معروف ترین تصنیف های استاد شجریان، می توان این را دریافت که بسیاری از خاطره انگیزترین تصنیف های استاد، اثرهایی است که در این سه دسته جای می گیرد:
دسته نخست آثاری است که یا قطعه هایی قدیمی است و یا عارف و شیدا و درویش خان آنها را در روزگاری دورتر ساخته اند و سال ها بعد محمدرضا شجریان آن ها را بازخوانی کرده است.
دسته دومِ این تصنیف های خاطره انگیز، آثاری است که استاد شجریان، خود آهنگ آن ها را ساخته است.
اما دسته سوم این تصنیف ها، که از حجم و شمار بیش تری نسبت به دو دسته پیش برخوردار است، تصنیف هایی را در بر می گیرد که استاد شجریان آنها را با آهنگسازی یا تنظیم استادانی چون فرامرز پایور، پرویز مشکاتیان و محمدرضا لطفی خوانده است.
به هر روی، آنچه در ادامه می آید، معرفی اجمالی شماری دیگر از تصنیف های خاطره انگیز محمدرضا شجریان است. باید یادآور شد که آنچه در دو بخش این مطلب معرفی شده، نه همه تصنیف های مهم و خاطره انگیز استاد، که بخشی از آنها را در بر گرفته است.

** دود عود (آلبوم دود عود)
آلبوم «دود عود» دارای یک تصنیف، یک درآمد، دو ساز و آواز و یک قطعه بسیار زیبا است که برای سنتور و ارکستر نوشته شده. آهنگساز این آلبوم ماندگار استاد جنت مکان پرویز مشکاتیان است؛ استاد کامبیز روشن روان آن را برای ارکستر سمفونیک تهران تنظیم کرده و استاد محمدرضا شجریان آن را خوانده است.
تصنیف «دود عود» یا «ای یوسف خوشنام ما» از بهترین تصنیف ها در تاریخ موسیقی ایران است که همه ارکان آن همان گونه ای است که باید می بوده. این تصنیف در دستگاه نوا، بر روی غزل معروف حضرت مولانا (ای یوسف خوشنام ما، خوش می روی بر بام ما/ ای درشکسته جام ما، ای بردریده دام ما...) ساخته و اجرا شده است.
آلبوم «دود عود» در سال 1366 ضبط و دو سال بعد منتشر شد.
از جمله نوازندگانی که در اجرای این اثر نقش داشته اند، می توان از این هنرمندان نام برد: منوچهر انصاری، همایون رحیمیان، ارسلان کامکار و رضا عالمی (ویولن)؛ عباس ظهیرالدینی، محسن تویسرکانی و کریم قربانی (ویلونسل)؛ نوروز یزدانی، سیاوش ظهیرالدینی، بهروز کافی و بهزاد بیرقی (ویلون آلتو)؛ علیرضا خورشیدفر و نادر مرتضی پور (کنترباس)؛ اردشیر کامکار (کمانچه)؛ جمشید عندلیبی (نی)؛ بهنام مناهجی (سنتور)؛ ارژنگ کامکار (تنبک و مثلث)؛ و بیژن کامکار (دف).
این شعر مولانا را علیرضا افتخاری با آهنگسازی روانشاد شهریار فریوسفی؛ و حسام الدین سراج با آهنگسازی رامین کاکاوند نیز اجرا کرده اند.

** به یاد عارف (آلبوم به یاد عارف یا چاووش 1)
یکی از زیباترین تصنیف هایی که از همکاری محمدرضا لطفی و محمدرضا شجریان پدید آمده، تصنیف سراسر خاطره ای است به نام «به یاد عارف» که در مایه بیات ترک اجرا شده است.
این تصنیف که در سال 1356 در استودیو بل ضبط شده، در نخستین انتشار خود، در قالب آلبومی با نام «چاووش 1» منتشر شده که بعدها استاد لطفی، آهنگساز اثر، این آلبوم را با نام «به یاد عارف» دوباره منتشر کرد.
ماجرای پیدایش «به یاد عارف» را استادِ جنت مکان موسیقی ایران، محمدرضا لطفی، در بروشور آلبوم این گونه توضیح داده است: «به یاد عارف را من در سال 1351 ساختم و شعر آن را آقای امیرهوشنگ ابتهاج (سایه) در سال 1354 سرودند. به هنگام ساخت این اثر عبارتی مانند «عارف ز دست ما رفت» و... به ذهن من می آمد که جان مایه ساخت این ترانه به وسیله شاعر باارزش و گرامی، سایه، شد. ایشان همیشه از من می خواستند اگر کلماتی هنگام ساختن موسیقی به ذهنم می رسد، آنها را برای ایشان بازگو کنم، زیرا این کار می توانست به ساخت شعر کمک زیادی کند. شاعر با درک زندگی عارف [قزوینی] و شیوه ی بیانی او از کلمه عارف، در این اثر چنین استفاده کرده است: داد، داد، عارف با داغ دل زاد».
نخستین بار این اثر با اجرای ارکستر «گل ها» به رهبری استاد فرهاد فخرالدینی و تنظیم استادِ روانشاد جواد معرفی در برنامه «گل های تازه» پخش می شود. در سال 1355 نیز در کنسرتی که در دانشگاه کرمان برگزار شده بود، این اثر در حضور استاد سایه اجرا می شود که متأسفانه ضبط صحنه ای نمی شود. سرانجام در سال 1356، آلبوم «به یاد عارف» یا همان «چاووش 1» با یک تصنیف و چند آواز، که شعر همه ی آن ها را استاد سایه سروده، با اجرای گروه شیدا و صدابرداری ایرج حقیقی و نظارت استاد فریدون شهبازیان در استودیو بل ضبط می شود، تا یادگاری باشد برای موسیقی ایرانی از صدای محمدرضا شجریان و آهنگ محمدرضا لطفی.
نوازندگانی که در این اثر هنرنمایی کرده اند، عبارتند از: محمدرضا لطفی (تار)، پشنگ کامکار (سنتور)، عبدالنقی افشارنیا (نی)، اسماعیل صدقی آسا (بربط)، زیدالله طلوعی (تار)، بیژن کامکار (رباب)، هادی منتظری (کمانچه) و ارژنگ کامکار (تنبک).

** دل مجنون (آلبوم دل مجنون)
آلبوم موسیقی «دل مجنون»، ضبط صحنه ای کنسرت محمدرضا شجریان است که در سال 1369 در لس آنجلس آمریکا اجرا شده. در این کنسرت جمشید عندلیبی با ناله نی خویش، داریوش پیرنیاکان با مضراب زدنش بر تار و مرتضی اعیان با ضربِ تنبک خود، صدای شجریان را همراهی کرده اند.
یکی از تصنیف هایی که در این کنسرت اجرا شده و جزو ماندگارترین تصنیف های استاد شجریان است، اثری است به نام «دل مجنون» که استاد شجریان، آهنگ آن را بر اساس مثنوی حضرت مولانا در مایه افشاری ساخته است. این تصنیف زیبا با این مطلع آغاز می شود: «در دل و جان خانه کردی عاقبت/ هر دو را ویرانه کردی عاقبت...».

** از کفم رها (آلبوم انتظار دل/ خلوت گزیده)
«از کفم رها [جانم] شد مهار دل/ نیست دست من [خدا] اختیار دل...»؛ این، مطلع تصنیف بسیار زیبایی است در مایه افشاری به نام «از کفم رها» که شعر و آهنگ آن از عارف قزوینی، تصنیف ساز بزرگ عهد مشروطه، است. استاد محمدرضا شجریان این تصنیف را در اواخر دهه 50 با تنظیم استاد روانشاد فرامرز پایور بازخوانی کرده است.
تصنیف «از کفم رها» با هنرمندی گروهِ تکرار ناشدنی «اساتید» اجرا شده است؛ گروهی که با حضور استادان فرامرز پایور (سنتور)، علی اصغر بهاری (کمانچه)، جلیل شهناز (تار)، محمد اسماعیلی (تنبک) و محمد موسوی (نی) تشکیل شده بود.

** بت چین (گلبانگ شجریان1/ راست پنجگاه)
یکی از معروف ترین تصنیف هایی که با صدای استاد شجریان در یادها مانده، «بت چین» است؛ «ای مه من، ای بت چین، ای صنم/ لاله رخ و زهره جبین، ای صنم/ تا به تو دادم دل و دین، ای صنم/ بر همه کس گشته یقین، ای صنم/ من ز تو دوری نتوانم دگر/ وز تو صبوری نتوانم دگر...».
شعر و آهنگ این اثر را مرحوم علی اکبر خان شیدا، تصنیف ساز نامی عهد مشروطه، ساخته و استاد شجریان دو بار این تصنیف را بازخوانی کرده است.
یکی از اجراهای استاد، در قالب آلبوم «گلبانگ شجریان1» منتشر شده است. محمدرضا شجریان تصنیف «بت چین» را در این آلبوم با تنظیم استاد فرامرز پایور خوانده است. در این آلبوم استاد هوشنگ ظریف نیز نوازندگی تار را عهده دار بوده است.
اجرای دیگر این تصنیف در قالب آلبوم «راست پنج گاه»، در سال 1377 منتشر شده است. این آلبوم حاصل کنسرت استادان محمدرضا شجریان، محمدرضا لطفی (تار) و ناصر فرهنگ فر (تنبک) است که در سال 1355 در حافظیه شیراز اجرا شده است.

** در خیال (آلبوم در خیال)
«آمده ام که سر نهم، عشق تو را به سر برم/ ور تو بگوییم که نی، نی شکنم شکر برم...». تصنیف «در خیال» با این مطلع آغاز می شود؛ تصنیفی در مایه بیات زند یا بیات ترک که به همراه 9 قطعه دیگر، در سال 1375 در قالب آلبومی به همین نام، با صدای محمدرضا شجریان منتشر شده است.
آهنگساز این تصنیف مجید درخشانی است؛ نوازنده تاری که استاد شجریان در سال های اخیر بیشتر کنسرت های خود را با حضور وی به روی صحنه برده است.
شعر این تصنیف از مولانا است و نوازندگان که در اجرای آن حضور داشته اند، عبارتند از: عبدالنقی افشارنیا (نی)، پشنگ کامکار (سنتور)، بیژن کامکار (دف)، بهداد بابایی (سه تار)، ارسلان کامکار (بربط)، ارژنگ کامکار (تنبک) و مجید درخشانی (تار و بم تار).
فراهنگ ** 3067 ** 1071

انتهای پیام /*

رفع مسئولیت

مطالب از سایت های مجاز و ایرانی جمع آوری شده و لذا در صورت وجود مشکل از طریق گزارش تخلف با ما در میان بگذارید.

تبلیغات

جدیدترین اخبار

داغ ترین اخبار

هاب پرس 98 پلی